Zwiedzamy miasto

Miasta, których początki sięgają średniowiecza, posiadają wiele cech wspólnych: prostokątne rynki z ratuszami pośrodku, prostopadle w stosunku do siebie rozchodzące się z narożników wąskie uliczki, szczątki murów obronnych. Centrum dzisiejszego miasta, charakteryzujące się nową zabudową, jedynie układem przestrzennym przypomina, iż na tym samym miejscu rozwijał się Kalisz średnio wieczny. Nadanie miastu przywileju lokacyjnego przez ks. Bolesława Pobożnego przypadło na lata 1253—60. Nieliczne ślady osadnictwa z tego czasu z dużym trudem odnajduje się na głębokości około 5 m poniżej poziomu obecnych ulic. Upadek ośrodka osadniczego na Za wódziu był jednym z powodów przeniesienia się dawnych mieszkańców Kalisza na teren tzw. Nowego Miasta. Dwa kościoły zbudowane z cegły w stylu gotyckim, a mianowicie Sw. Mikołaja i O. O. Franciszkanów, są właśnie najstarszymi zabytkami pochodzącymi z XIII w. Obrazują one, pomimo że przebudowano je częściowo w późniejszych czasach, rozmach budowlany i zasobność ich fundatorów. Rozmiary cegieł gotyckich, znacznie większe od obecnych, rzucają się w oczy, podobnie jak ozdobne portale i okna tych obiektów. W kościele Św. Mikołaja na szczególną uwagę zasługuje obraz w głównym ołtarzu — „Zdjęcie z krzyża" Rubensa, przywieziony do Kalisza w 1621 r. przez sekretarza królewskiego, Piotra Żeromskiego. W kolegiacie N. M. Panny zobaczyć można także Jeden z czołowych zabytków naszej sztuki romańskiej — patenę kaliską. Pochodzi ona z opactwa cysterskiego w Lądzie, któremu ofiarował ją zapewne w latach między 1193—1202 książę Mieszko III Stary, fundator kolegiaty Św. Pawła. W tym czasie klasztor ten prowadził żywą działalność. Akt ofiarowania został przedstawiony na rewersie pateny w scenie fundacyjnej. Oprócz ofiarodawcy widnieją tam postacie patrona opactwa Św. Mikołaja, opata Szymona oraz złotnika Konrada, wykonawcy dzieła. Patena została wykonana techniką rytowania i niklowana, a następnie częściowo złocona. Złotnik Konrad przybył do Lądu wraz z konwentem z Altenbergu pod Kolonią. Jego dzieło, przechowywane obecnie w kolegiacie kaliskiej, jest jednym z cenniejszych zabytków złotnictwa romańskiego.